نفقه در لغت به معنی خرجی است.
در قانون انواع مختلفی از نفقه پیش بینی گردیده است.
*انواع نفقه :
۱-نفقه زوجه(شامل نفقه معوقه و جاریه)
۲-نفقه فرزند (بیشتر بخوانید)
۳-نفقه اقارب و خویشاوندان (بیشتر بخوانید)
*نفقه زوجه:
نفقه زن بر عهده شوهر است و مستندا به ماده ۱۱۰۷قانون مدنی نفقه شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با شان زن از قبیل مسکن، اثاث مسکن، خوراک و پوشاک هزینه های درمان و بهداشتی و همچنین خادم برای زن (در صورت عادت )یا احتیاج در صورت مرض یا نقصان است
مستندا به ماده۱۱۱۱قانون مدنی در صورت استنکاف زوج از پرداخت نفقه زن میتواند به محکمه رجوع و الزام شوهر به پرداخت نفقه را درخواست نماید.
زوجه علاوه بر اینکه میتواند نفقه جاریه خود را از دادگاه مطالبه نماید ،امکان مطالبه نفقه معوقه (گذشته)خود را نیز دارد.
ولی در نفقه معوقه باید به این نکته توجه داشت که زندگی مشترک زوجین میتواند أماره ای بر پرداخت نفقه در زمان زندگی مشترک باشد.
**نفقه در عقد موقت:
به صراحت ماده ۱۱۰۶ صرفا زوجه دائمی مستحق نفقه میباشد و زنی که با عقد موقت به قید زوجیت مردی در آمده است مستحق نفقه نیست مگر اینکه پرداخت نفقه در زمان زوجیت بر عهده مرد شرط گردد یا عقد اینکه عقد موقت با این بنا (پرداخت نفقه) جاری گردد. (ماده۱۱۱۳قانون مدنی)
*نفقه در زمان نامزدی(عقد):
پرداخت نفقه به محض وقوع عقد دائم بر مرد واجب میگردد هر چند که هنوز زندگی مشترک شروع نشده باشد.
در این دوران نیز میتوان نفقه معوقه و هم جاریه را مطالبه نمود و محدودیتی از این بابت نیست.
نکته قابل توجه در این دوران این است که زوجه میتواند تا زمانیکه باکره است از حق حبس خود استفاده نموده و اعلام نماید تازمانی که مهریه را به طور کامل دریافت ننموده تمکین نمینماید و این امر نشوز محسوب نشده و استحقاق زن را در دریافت نفقه از بین نمیبرد.
((برای اطلاعات بیشتر با حق حبس به مقاله مربوطه در همین سایت مراجعه نمایید))
و تحت این شرایط نیز در صورت استنکاف زوج از پرداخت نفقه زن حق شکایت کیفری و حقوقی را خواهد داشت.
***درخواست مسکن مجزا از همسر (مسکن علیحده):
مطابق ماده ۱۱۱۵قانون مدنی :چنانچه بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی ، مالی و یا شرافتی زن میتواند مسکن علیحده(مجزا از همسر ) اختیار کند.
باید توجه داشت که اثبات خوف ضرر بسته به موقعیت هر پرونده متفاوت بوده و قانونگذار صراحتا مصادیق ضرر را معین ننموده است.
لیکن آنچه مشخص است صرف وجود یک پرونده ضرب و جرح هر چند منجر به صدور دادنامه قطعی علیه زوج گردیده باشد اثبات کننده استحقاق زن مبنی بر سکونت در مسکن علیحده نیست. (رای وحدت رویه شماره۷۱/۱۰۵۳/۷)
حال سوال اینجاست آیا با وجود زندگی زن در مسکنی مجزا از مسکن مرد زن مستحق نفقه میباشد؟
در پاسخ باید گفت بله زن در این حالت مستحق نفقه بوده و حضور زن در مسکن علیحده حکایت کننده نشوز زن نیست تا بدین استناد زن را مستحق نفقه ندانیم.
*نفقه پس از طلاق:
مطابق ماده ۱۱۰۹ قانون مدنی نفقه زن در طلاق رجعیدر زمان عده (سه ماه و ده روز پس از طلاق) بر عهده مرد است مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد.
لیکن اگر عده بابت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد زن حق نفقه ندارد مگر در صورتی که زن حامله باشد در این صورت تا زمان وضع حمل پرداخت نفقه بر مرد واجب است.
**نفقه بعد از فوت زوج:
بعد از فوت زوج و در ایام عده وفات نفقه زوجه مطابق ماده ۱۱۱۰ قانون مدنی از اموال اقاربی که پرداخت نفقه بر عهده آنهاست (در صورت عدم پرداخت) تامین میگردد.
*ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه:
در صورت عدم پرداخت نفقه علاوه بر طرح دعوی حقوقی علیه مرد، زوجه میتواند نسبت به طرح شکایت کیفری تحت عنوان ترک انفاق اقدام نماید.
مستندا به ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده هر کس با داشتن استطاعت مالی نفقه همسر خود را در صورت تمکین نپردازد مرتکب جرم ترک انفاق شده و به حبس تعزیری درجه شش محکوم میگردد.
**چگونگی تعیین میزان نفقه:
تعیین میزان نفقه به استناد ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی مرتبط با شان زوجه و نیازهای وی است و ربطی به درآمد زوج ندارد، از این رو اصولا با درخواست زوجه قضات جهت تعیین میزان نفقه امور را به کارشناس متخصص ارجاع میدهند.
در تعیین شان زوجه علاوه بر مشخصات شخص زوجه، اعم از تحصیلات ،شغل و…. نحوه زندگی ایشان قبل از ازدواج و در منزل پدری خود نیز ملاک قرار میگیرد به طوری که در همین ماده بیان گردیده در صورت عادت زوجه به داشتن خدمتکار هزینه مربوط به استخدام خدمتکار نیز شامل نفقه میباشد.
