حضانت:
حضانت در لغت به معنی دایگی و حفظ و پرورش است.
در واقع حضانت فرزند نوعی حق و در عین حال تکلیف محسوب میشود.
حضانت تا زمان بلوغ که در دختران سن نه سال تمام و در پسران پانزده سالگی است مفهوم پیدا میکند و بعد از بلوغ خود فرزند میتواند تصمیم بگیرد که در کنار کدام والد زندگی کند. تا زمانی که والدین در کنار هم هستند و با هم زندگی مشترک دارند بدیهی است حضانت بر عهده هر دو آنهاست.
در ماده ۲۹ قانون حمایت از خانواده دادگاه ملزم گردیده است ضمن هر نوع رایی بر طلاق تکلیف حضانت فرزندان مشترک را مشخص کند.
همانطور که گفته شد حضانت علاوه بر اینکه جنبه حق برای اشخاص دارد تکلیف آنها نیز محسوب میگردد. بنابراین پدر یا مادری که تکلیف حضانت فرزند بنا به مصلحت کودک به او سپرده میشود نمیتواند از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کند.
* ترجیح قانونی برای مسئولیت حضانت فرزند:
اولویت در حضانت فرزند چه دختر باشد و یا پسر، تا هفت سالگی با مادر است و پس از آن با پدر است. این فرض ثابت نبوده و دادگاه بنا به مصلحت طفل میتواند حکم دیگری صادر نماید.
برای طرح دادخواست حضانت نیازی نیست حتما پدر و مادر از هم طلاق گرفته باشند، همین که از هم جدا زندگی کنند هر چند در علقه زوجیت یکدیگر هستند کفایت دارد تا بتوانیم طرح دادخواست حضانت داشته باشیم.
* حضانت توافقی:
پدر و مادر میتوانند در خصوص حضانت فرزند با یکدیگر توافق نمایند. گاه دیده میشود مادر مهریه خود را در قبال دریافت حق حضانت فرزند به پدر میبخشد، اما فارغ از هر نوع توافقی آنچه برای تعیین تکلیف نهایی حضانت فرزند اهمیت دارد مصلحت طفل است.
به استناد ماده ۴۱ قانون خانواده هر گاه دادگاه تشخیص دهد توافقات راجع به ملاقات، حضانت، نگهداری و سایر امور مربوط به طفل بر خلاف مصلحت طفل میباشد و یا در صورتی که مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری نماید، دادگاه می تواند در خصوص اموری از قبیل واگذاری امر حضانت به دیگری یا تعیین شخص ناظر با پیش بینی حدود نظارت و با رعایت مصلحت طفل تصمیم مقتضی اتخاذ نماید.
* حضانت طفل بعد از ازدواج مجدد مادر:
مطابق ماده ۱۱۷۰قانون مدنی چنانچه مادر پس از اخذ حضانت فرزند با دیگری شوهر کند حق حضانت از او سلب شده و به پدر سپرده میشود. اما در صورت فوت پدر ازدواج مجدد مادر موجب سلب حضانت از وی نخواهد شد.
* حضانت در صورت فوت یکی از والدین:
مستندا به ماده ۱۱۷۱قانون مدنی در صورت فوت هر یک از پدر یا مادر حضانت طفل با دیگری است. آنچه پر واضح است این باور که پس از فوت پدر حضانت فرزندان با پدر بزرگ پدری است باوری غلط بوده و در واقع پس از فوت پدر، مادر حضانت فرزندان را بر عهده دارد.
مطابق ماده ۴۳ قانون حمایت از خانواده چنانچه دادگاه به تقاضای دادستان یا ولی قهری حضانت مادر را خلاف مصلحت طفل بداند، ازواگذاری حضانت به ایشان خودداری مینماید.
* تکلیف حضانت پس از فوت والدین:
در صورت فوت پدر و مادر حضانت طفل با جد پدری و پس از ایشان با رعایت مصلحت طفل با سایر خویشاوندان میباشد.
* ضمانت اجرای حکم دادگاه در خصوص حضانت:
مطابق ماده ۴۰ قانون حمایت از خانواده هر کس از اجرای حکم دادگاه در مورد حضانت طفل استنکاف کند یا مانع اجرای آن شود و یا از استرداد طفل امتناع ورزد حسب تقاضای ذی نفع و به دستور دادگاه صادر کننده رای تا زمان اجرای حکم بازداشت میشود.
ماده ۵۴ قانون حمایت از خانواده نیز در این خصوص مقرر گردیده است:
هرگاه مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری کند یا مانع ملاقات طفل با اشخاص ذی حق شود، برای بار اول به پرداخت جزای نقدی درجه هشت و در صورت تکرار به حداکثر مجازات مذکور محکوم خواهد شد.





