خیار چیست؟ ذوالخیار کیست؟
خیار همان وضعیتی است که اختیار بر هم زدن یک معامله را (فسخ معامله) برای فرد ایجاد میکند.
ذوالخیار در واقع همان کسی است که صاحب حق فسخ است و میتواند معامله را بر هم بزند که میتواند یکی از طرفین قرارداد یا هر دو طرف قرارداد یا شخص ثالث باشد.
احتمالا به عبارت اسقاط کافه خیارات در معاملات خود برخورده اید! این بدان معناست که طرفین قرارداد تمامی اختیارات و شرایط فسخ را برای خود از بین بردهاند.
ماده ۳۹۶ قانون مدنی
خیارات از قرار ذیلاند:
۱) خیار مجلس
۲) خیار حیوان
۳) خیار شرط
۴) خیار تاخیر ثمن
۵) خیار رویت و تخلف وصف
۶) خیار غبن
۷) خیار عیب
۸) خیار تدلیس
۹) خیار تبعض صفقه
۱۰) خیار تخلف شرط
*شرح:
**خیار تخلف از شرط: مختصرا میتوان اینطور گفت که زمانیکه طرفین بنا به مصالحی که برای خود در قرارداد در نظر میگیرند شرطی در قرارداد میگذارند که در صورت عدم تحقق آن شرط برای شخص حق فسخ ایجاد میشود.
شروط سه دسته اند:
شرط فعل
شرط نتیجه
شرط صفت
در شرط فعل انجام یا عدم انجام عملی در معامله شرط شده است که تحقق پیدا نکرده حال در این حالت ابتداعا حق فسخ ایجاد نمیشود بلکه اول باید با اظهارنامه انجام شرط مورد نظر را از شخص بخواهید سپس دادخواست انجام شرط را علیه شخص مطرح کنید و سپس در اینصورت الزام شخص به انجام شرط انجام میشود و در صورت عدم امکان اجبار شخص به انجام شرط برای طرف مقابل حق فسخ ایجاد میشود.
شرط صفت آنست که صفتی خاص چه کمی و چه کیفی در مورد معامله شرط شده باشد که آن صفت را نداشته باشد در اینصورت حق فسخ ایجاد میشود.
شرط نتیجه انجان معامله به شرط تحقق امری در خارج است برای مثال حسن اپارتمان خود را به حسین میفروشد و در ضمن همین معامله شرط میشود که این اپارتمان به مدت یکسال در اجاره حسن باشد اینجا به محض تحقق عقد بیع عقد اجاره هم در ضمن آن ایجاد شده.
**خیار مجلس :
هر یک از طرفین بعد از عقد فی المجلس و مادام که جدا نشدهاند اختیار فسخ معامله را دارند.
**خیار تاخیر ثمن:
الف-هر گاه مبیع عین خارجی و یا در حکم آن بوده
ب-برای پرداخت ثمن یا تسلیم مبیع بین طرفین مدتی معین نشده باشد.
ج-سه روز از تاریخ عقد بیع بگذرد و در این مدت نه بایع (فروشنده)مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد بایع مختار در فسخ معامله میشود.
**خیار حیوان:
اگر مبیع حیوان باشد مشتری تا سه روز از حین عقد اختیار فسخ معامله را دارد.
**خیار تدلیس:
تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود.
اگر فروشنده تدلیس نموده باشد مشتری حق فسخ معامله را خواهد داشت و همچنین است اگر خریدار (مشتری) نسبت به ثمن معامله تدلیس نموده باشد فروشنده حق فسخ دارد.
خیار عیب :
در صورت معیوب بودن مورد معامله در زمان معامله مشتری حق فسخ دارد البته به شرطی که مشتری متوجه وجود عیب مذکور نشده باشد.
پس چه عیب واقعاً مستور و مخفی بوده باشد یا اینکه ظاهر و قابل مشاهده بوده ولی مشتری ملتفت آن نشده است مشتری حق فسخ دارد.
البته مشتری مختار است به جای فسخ ،مبیع معیوب را قبول کند و تفاوت قیمت بین مبیع معیوب و سالم را مطالبه کند.
